De dt-regels in het kort: zo weet je of het d, t of dt is

Alles begint bij de stam van het werkwoord. Die vind je door van het hele werkwoord -en af te halen: worden wordt word, vinden wordt vind, antwoorden wordt antwoord.

Twee kleine aanpassingen: een dubbele medeklinker wordt enkel (zetten, stam zet), en een klinker die lang klinkt blijft lang (praten, stam praat). Een v of z aan het eind wordt een f of s: leven wordt leef, reizen wordt reis.

In de tegenwoordige tijd is de vraag alleen: komt er een t achter de stam? Eindigt de stam al op een d, dan krijg je met die t dus dt.

Pas op met je als bezittelijk voornaamwoord: in wordt je broer boos? is je broer het onderwerp, en dan schrijf je gewoon stam + t.

Twijfel je? Zet dan werken op dezelfde plek. Hoor je een t, dan schrijf je er een t achter.

• ik werk, dus ik word.
• hij werkt, dus hij wordt.
• werk jij, dus word jij.
• jij werkt, dus jij wordt.

Het werkt omdat je bij werken de t gewoon hoort, terwijl hij bij een stam op een d wegvalt in de uitspraak.

Voor de verleden tijd van een regelmatig werkwoord kijk je naar de laatste letter van de stam. Zit die in ’t kofschip (t, k, f, s, ch, p), dan krijg je -te of -ten. Anders wordt het -de of -den.

• werken: stam op een k, dus werkte.
• praten: stam op een t, dus praatte, met twee t’s.
• horen: stam op een r, dus hoorde.
• antwoorden: stam op een d, dus antwoordde, met twee d’s.
• flaneren: stam op een r, dus flaneerde.
• ravotten: stam op een t, dus ravotte.

Let op de v en z: daar kijk je naar het hele werkwoord. leven heeft een v, die niet in ’t kofschip zit, dus leefde; reizen heeft een z, dus reisde.

Het voltooid deelwoord (de vorm na heb, ben of is) eindigt op een d of een t, volgens dezelfde regel van ’t kofschip: gewerkt, maar gehoord.

Zo ontstaan de bekende twijfelgevallen. Het is gebeurd is een voltooid deelwoord: de stam eindigt op een r, dus een d. Het gebeurt is tegenwoordige tijd met het: stam + t. Hetzelfde geldt voor verbrand (de taart is verbrand) en verbrandt (de taart verbrandt).